"

Prevención de problemas de saúde ao viaxar

Temas: Prevención Saúde | Tipos: Artigo
Publicado o: 25/05/2018

Lee o contido completo en Infermera Virtual

1. Trastornos gastrointestinais

As alteracións gastrointestinais máis frecuentes nunha viaxe son a chamada diarrea do viaxeiro e o estreñimiento. Os dous explícanse, xeralmente, polo cambio de hábitos alimentarios, de alimentos, do tipo de auga, dos horarios e, en viaxes a un país en vías de desenvolvemento, tamén pola contaminación da auga, dos líquidos ou dos alimentos por parte de microorganismos patóxenos.

Augas e líquidos

Recomendacións xerais

En países con temperatura elevada ou en épocas do verán, beber moita auga e / ou líquidos para evitar a deshidratación ou golpe de calor.

Recomendacións específicas

As persoas que viaxen a lugares onde se poden dar situacións de risco alto, como os países en vías de desenvolvemento, deben extremar estas medidas de prevención:

  • Beber auga envasada. 
  • Evitar os cubitos de xeo se non se ten a garantía de que están feitos con auga potable. 
  • Consumir refrescos ou líquidos envasados e asegurarse de que o tapón está intacto ou o peche, hermético. 
  • Tomar infusións como o té ou o café, xa que debe ferverse a auga para prepararas. 
  • Potabilizar a auga cando non é potable, facendoa ferver durante 10 minutos. Se isto non se pode facer, deben usarse potabilizadores preparados a base de cloro e seguir as recomendacións do fabricante.

Alimentos

Recomendacións xerais

  • Lavarse as mans antes de comer para non contaminar os alimentos.
  • Evitar os alimentos en mal estado ou que non pasasen ningún control sanitario.


Recomendacións específicas

As persoas que viaxen a lugares onde se poden dar situacións de risco alto, como os países en vías de desenvolvemento, teñen que extremar estas medidas de prevención:

  • Consumir os alimentos cociñados e acabados de facer, xa que o efecto desinfectante do lume inactivo os posibles microorganismos. 
  • Evitar consumir os alimentos con máis posibilidades de estar contaminados por microorganismos, como son:
    • As verduras crúas e a froita pelada; debe pelara un mesmo ou ben lavara con auga potable ou potabilizada;
    • A carne, o peixe e o marisco pouco cocidos.
    • O leite e os derivados lácteos caseiros de animais sen control sanitario.
    • Os produtos de pastelaría e os xeados de elaboración caseira.
    • Os alimentos cociñados que estiveron expostos a temperaturas elevadas durante un período longo de tempo.
    • Os alimentos comprados a vendedores ambulantes ou en postos da rúa, xa que as condicións hixiénicas adoitan ser máis precarias nestes contextos.
Trastornos gastrointestinais. Augas e líquidos

2. Picadas ou dentadas de insectos

As picadas ou as dentadas de insectos poden producir reaccións locais (proído, inflamación, bochas ou dor na zona da picada) ou transmitir enfermidades como o paludismo ou malaria, a febre amarela, o dengue, etc., frecuentes nalgúns países en vías de desenvolvemento, especialmente en que se encontran na zona tropical.

Recomendacións xerais

  • Utilizar roupa de manga longa e cores claras, sobre todo deas do anoitecer ata o amencer, xa que estas son as horas de máxima actividade da maioría de especies de mosquitos. 
  • Evitar utilizar perfumes intensos e roupa de cores escuras, xa que poden atraer insectos.
  • Usar repelentes de insectos con base de dietilnonamida (DEET) en concentracións de entre o 30 % e o 50 % para adultos; para os nenos, hai produtos cunha concentración máis baixa de DEET e presentacións en forma de cremas. Tamén hai repelentes de insectos con base de produtos naturais, como o eucalipto. 
  • En países ou situacións climáticas en que aumenta a suor a causa da humidade elevada, repetir a aplicación do repelente con máis frecuencia (cada 3 ou 4 horas), co fin de manter o seu efecto protector.
  • Se se fan actividades con animais ou en que pode haber animais preto, como excursións dacabalo, levar manga longa, pantalóns longos e calzado pechado para evitar o contacto coas carrachas.

Recomendacións específicas

As persoas que viaxen a lugares onde se poden dar situacións de risco alto, como os países en vías de desenvolvemento, teñen que extremar estas medidas de prevención:

  • Usar unha mosquiteiro para durmir, sobre todo á noite. É recomendable impregnarla con permetrina, unha substancia que afasta aos mosquitos. 
  • Aplicar insecticida en spray no cuarto un rato antes de deitarse. 
  • Utilizar espirais de incenso que desprenden unha substancia insecticida ou ben aparellos eléctricos con pastillas repelentes, sobre todo durante a noite. 
  • Evitar camiñar descalzo polo risco de feridas nos pés ou polo risco de contaxio dalgunhas enfermidades por contacto coa pel.
  • Levar un calzado cómodo e ventilado, pero cerrado, en viaxes a zonas con risco de picadas de arácnidos ou de insectos. 
  • En zonas con moitos arácnidos que poden buscar refuxio, sacudir a roupa e o calzado antes de pórllo, sobre todo de mañá, e facer o mesmo coas sabas e / ou o saco de durmir antes de meterse na cama.
 Picadas ou dentadas de insectos

3. Enfermidades transmitidas por dentadas de animais

O contacto con animais domésticos ou salvaxes comporta o risco de sufrir feridas por dentadas ou rabuñadas e, no caso de animais sen control sanitario, o contaxio de enfermidades como a rabia

Recomendacións xerais

  • En xeral, evitar o contacto con todos os animais que non teñan o control sanitario axeitado, tanto se son salvaxes coma se son domésticos. 
  • Evitar o contacto con animais domésticos descoñecidos, aínda que parezan mansos. 
  • Evitar achegarse animais grandes con crías, xa que poderían interpretaro como unha ameaza e reaccionar de maneira defensiva. 
  • Evitar dar de comer a animais domésticos ou adestrados, como monos

4. Alteracións provocadas polas condicións climáticas ou xeográficas

Os cambios climatolóxicos bruscos ou frecuentes, as variacións de altitude, de temperatura ou de humidade, que son habituais nas viaxes a zonas xeográficas diferentes, poden ocasionar alteracións da saúde ou agravar o estado dunha enfermidade crónica.

Temperatura e humidade

Factores como o sol, a humidade, a calor extrema ou o frío intenso (propios de países andinos ou do hemisferio norte) poden afectar a saúde con alteracións como a insolación ou a hipotermia.

Recomendacións xerais

Levar sempre roupa axeitada á temperatura do país ou da zona que se quere visitar. 

Ter a man roupa de abrigo para protexerse das baixadas bruscas de temperatura en lugares con frío intenso ou cambios de temperatura frecuente. 

En países cálidos ou viaxes durante a época do verán:

  • Levar roupa cómoda, transpirable e de tecidos naturais, como o algodón ou o liño.
  • Levar calcetíns de tecidos naturais que permitan a transpiración.
  • Levar un calzado cómodo e adaptado ás condicións da viaxe e o clima, para previr lesións na pel do pé.
  • Evitar exposicións longas ao sol, sobre todo nas horas centrais do día.
  • Utilizar crema de protección solar alta cunha precaución especial en nenos e en persoas coa pel delicada, para evitar queimados terreos.
  • Pórse lentes de sol para protexerse os ollos, e chapeus ou panos no cabeza para evitar insolacións.
  • Tomar líquidos en abundancia, especialmente auga, para evitar a deshidratación.
  • Ter unha precaución especial cos nenos, que se poden deshidratar máis rapidamente, a xente maior, que percibe menos sédea, as mulleres embarazadas e as persoas con enfermidades crónicas. 

Altitude

Nas zonas cunha altitude superior aos 2500 metros, pode aparecer o chamado mal de altura, provocado por unha redución da concentración de osíxeno na atmosfera e un ascenso brusco que non dá tempo ao corpo para adaptarse e aclimatarse ao cambio. Os síntomas adoitan aparecer a partir de 1-6 horas despois da chegada e os máis habituais son:

  • Cansazo ante pequenos esforzos.
  • A dor de cabeza.
  • As náuseas, os vómitos.
  • A anorexia (perda do apetito).
  • O insomnio.

Non todas as persoas sofren os mesmos síntomas nin coa mesma intensidade. As persoas con problemas cardíacos ou pulmonares deben prestar unha atención especial aos problemas respiratorios que poden aparecer.

Recomendacións xerais

  • Programar un ascenso gradual para favorecer a adaptación do corpo á altitude. 
  • Evitar facer grandes esforzos físicos, comidas copiosas e un consumo excesivo de alcohol os primeiros días de estancia nestas zonas. 
  • Planificar as visitas ou as excursións máis suaves para os primeiros días, se o ascenso gradual non é posible.

5. Picadas e perigos na auga (no rio ou na praia...)

Auga salgada

Cando se fan actividades no mar ou no océano, pódense producir lesións accidentais por picadas (de peixe escorpión, por exemplo), por contacto (como con medusas), por dentadas (de polbo, por exemplo) ou feridas (por contacto con corais, por exemplo). Por iso, deben seguirse as medidas de prevención seguintes:

  • Informarse previamente das especies mariñas perigosas e das zonas con risco de lesións, como os escollos de coral. 
  • Levar a protección persoal axeitada á actividade que se queira facer, como un chaleco salvavidas para a navegación a vela, un vestido de neopreno, luvas e lentes para actividades subacuáticas, etc. 
  • Protexerse os pés cun calzado axeitado para camiñar en zonas con pedras, escollos de coral ou especies mariñas que poden proer, como, por exemplo, o peixe araña, co fin de evitar picadas ou feridas.

Auga doce

Cando se fan actividades en ríos, lagos, estanques, balsas ou piscinas cloradas, pódense producir lesións accidentais por caídas ou resbalones ou por picadas de insectos que habitan nas ribeiras, dentadas de animais acuáticos ou ben por contaxio de fungos no caso de piscinas. Por iso, deben seguirse as medidas de prevención seguintes: 

  • Informarse previamente do estado do río, do lago ou do estanque para saber se hai remuíños ou correntes e previr o perigo de afogo; 
  • Protexerse os pés cun calzado axeitado para camiñar en zonas escorregadizas ou con pedras co fin de evitar caídas ou feridas nos pés; 
  • Levar a protección persoal axeitada á actividade que se queira facer, como un chaleco salvavidas ou un vestido de neopreno en actividades de aventura en ríos; 
  • Levar chancletas, sobre todo nas zonas de duchas das piscinas, polo risco de contaxio de fungos nos pés; 
  • Evitar pór as mans baixo a auga en furados naturais, polo perigo de dentadas ou picadas de animais acuáticos que se poidan agochar neles.


Recomendacións específicas

As persoas que viaxen a lugares onde se poden dar situacións de risco alto, como os países en vías de desenvolvemento, teñen que extremar estas medidas de prevención:

Auga salgada. Se se fan actividades no mar ou no océano nestes países, deben manterse todas as medidas de prevención xerais. 

Auga doce. As persoas que viaxen a lugares onde se poden dar situacións de risco alto, como os países en vías de desenvolvemento, teñen que extremar estas medidas de prevención: Evitar bañarse en ríos, lagos, estanques ou balsas, xa que implican o risco de contraer algunhas enfermidades, tanto polo contacto da pel coa auga como pola inxestión de auga contaminada.


6. Enfermidades de transmisión sexual

Aínda que as enfermidades de transmisión sexual teñen unha distribución mundial, son máis frecuentes nos países en vías de desenvolvemento. As medidas de prevención recomendadas para evitaras tamén preveñen do contaxio por vía sexual de virus como o da hepatite B ou C e o da inmunodeficiencia humana (VIH). 

Recomendacións xerais

  • Usar o preservativo nas relacións sexuais non seguras. 
  • Asegurarse do bo estado do preservativo comprobando a súa data de caducidade e a integridade do envoltorio, e vixiando que non estivese exposto a temperaturas altas.

7. Viaxar en avión

O avión é o medio de transporte que se adoita utilizar para viaxar a distancias medias ou grandes. Aínda que as cabinas dos avións teñen a presión do aire axeitado para que non produza efectos adversos nos pasaxeiros, recoméndase consultar o equipo de saúde se os viaxeiros son:

  • Bebés menores de sete días. 
  • Mulleres despois da 36ª semana de embarazo ou despois da 32ª en caso de embarazos múltiples. 
  • Mulleres ata sete días despois do parto. 
  • Persoas que fixesen, durante días, inmersións subacuáticas a máis de 9 metros de profundidade 24 horas antes de emprender a viaxe ou que fixesen un máximo de 2 horas de inmersión 12 horas antes. 
  • Persoas que:
    • Pasasen por intervencións de cirurxía ou que teñan lesións recentes, sobre todo na zona abdominal.
    • Teñan infeccións nasais ou de oído, xa que dificultan a adaptación aos cambios na presión atmosférica durante a engalaxe e a aterraxe.
    • Teñan un antecedente recente de infarto de miocardio, anxina de peito ou ictus.
    • Teñen unha enfermidade respiratoria crónica grave e non estabilizada, ou dificultade respiratoria en repouso.

Síndrome da clase turista

Trátase dun problema circulatorio provocado pola formación dun coágulo de sangue nas veas das pernas que, ás veces, pódese desprazar ata os pulmóns. A formación deste coágulo está favorecida pola inmobilidade prolongada das pernas no espazo reducido do asento do avión, do autocar ou do coche e, en viaxes de longa duración, pode aparecer en persoas sen problemas de saúde previa. O risco aumenta en:

  • Persoas de máis de 40 anos. 
  • Persoas fumadoras.
  • Persoas con obesidade.
  • Mulleres embarazadas ou que toman anticonceptivos. 
  • Persoas con:
    • Varices ou problemas circulatorios nas pernas;
    • Cancro ou enfermidades hematolóxicas (enfermidade relacionada co sistema sanguíneo) que favorecen a aparición de trombose; 
  • Persoas con antecedentes de:
    • Trombose ou embolismo pulmonar ou que teñen antecedentes familiares co mesmo problema de saúde;
    • Traumatismo ou cirurxía recente nas pernas ou o abdome.

Recomendacións xerais

Todas as persoas que viaxen en avión teñen que ter en conta estas medidas de prevención:

  • Levar medias elásticas ou calcetíns de comprensión crecente, xa que favorecen o retorno venoso das pernas e evitan o estancamento do sangue, de maneira que diminúen o risco de aparición de coágulos. 
  • Beber líquido en abundancia, especialmente auga, antes e durante o voo para manter unha boa hidratación. 
  • Non beber alcohol durante a viaxe. 
  • Cada hora, camiñar un pouco polo corredor do avión. Se se viaxa en autobús ou en coche, recoméndase aproveitar as paradas para camiñar un pouco. 
  • Facer pequenos exercicios des do asento, como estirar e erguer as pernas, mover os dedos dos pés e os nocellos. 
  • Evitar cruzar as pernas. 
  • Non levar roupa nin calcetíns axustados, xa que obstaculizan o percorrido do sangue. 
  • No caso de persoas con factores de risco, consultar previamente a enfermeira ou o médico.

O jet lag

É unha alteración relacionada cos cambios de horario súbitos de máis de cinco horas que adoita aparecer despois de viaxes de avión que impliquen un paso de catro ou cinco zonas horarias tanto en dirección este-oeste como oeste-este. Xeralmente, maniféstase por cansazo, insomnio durante as novas horas nocturnas, malestar xeral, desorientación, alteracións gastrointestinais, irritabilidade, dificultade na concentración ou diminución do rendemento tanto mental coma físico. Estes síntomas desaparecen gradualmente a medida que o corpo se adapta á nova zona horaria. 

Recomendacións xerais

Ir axustando os horarios de descanso e das comidas á hora do país de destino, se é posible, dous ou tres días antes da saída. Se se viaxa en dirección ao este, recoméndase ir durmir unha hora antes do que é habitual, mentres que, se se viaxa en dirección ao oeste, convén facero unha hora máis tarde. Se non se pode seguir esta adaptación progresiva antes, pódese facer mentres viáxese. Desta maneira, pódense reducir os efectos máis frecuentes do cambio horario.

Ao voar cara ao oeste, pode ser útil exporse á luz durante a tarde e evitar a luz da mañá (mediante o uso de antefaces ou lentes escuros). En cambio, ao voar cara ao este, é recomendable evitar a luz vespertina e exporse á luz da mañá. 

  • Favorecer a exposición á luz diúrna ao chegar ao país de destino, xa que mellora a adaptación do corpo ao novo horario. 
  • Evitar o consumo excesivo de alcohol e de cafeína, xa que pode inducir á somnolencia ou a excitación e, polo tanto, estorbar a adaptación ao novo horario de descanso.
  • Evitar comidas copiosas que, pola súa lenta dixestión, poden dificultar o sono.
  • No lugar de destino, intentar durmir un mínimo de 4 horas na noite local, o que se chama “sono de soporte”, para que o reloxo corporal interno poida adaptarse ao cambio horario.
  • As persoas que toman medicación a uns horarios determinados (por exemplo, insulina) deben ir axustando o horario da medicación ata cadraro co de destino.
  • O ciclo de luz e escuridade é un dos factores máis importantes para fixar o reloxo corporal interno. Unha exposición oportuna á luz diúrna, preferentemente a luz do sol, no destino, xeralmente axuda a adaptarse.
  • Por veces, utilizar pastillas para durmir de acción curta pode ser de axuda, aínda que só deben usarse seguindo recomendacións médicas. 
Viaxar en avión

8. Viaxar en automóbil

Recomendacións xerais

Como condutor:

  • asegurarse de que o vehículo cumpre as normas mínimas de seguridade e as condicións de funcionamento; 
  • respectar as normas de tráfico universais e propias do país, e informarse da necesidade de facer algún trámite previo co permiso de conducir. 
  • levar casco protector se se vai en ciclomotor ou motocicleta.

Como pasaxeiro:

  • asegurarse de que o vehículo cumpre as garantías mínimas de seguridade e as condicións de funcionamento; 
  • comprobar que o condutor estea autorizado e en condicións para conducir; 
  • levar casco protector se se viaxa no asento posterior dun ciclomotor ou dunha motocicleta.

Como peón:

  • manter unha actitude de alerta e ir pola rúa ou polas estradas seguindo as normas de seguridade, xa que, en moitos países, non se respectan as prioridades dos peóns, o que aumenta o risco de accidentes; 
  • levar unha lanterna e roupa con algún elemento fosforescente se se camiña por zonas con pouca iluminación.

9. Viaxar en barco

Recomendacións xerais

  • Usar calzado antideslizante na cuberta do barco para evitar posibles accidentes. 
  • En caso de tendencia ao mareo:
    • En lugares pechados, evitar ler ou facer actividades que requiran concentrar a vista;
    • Consumir alimentos en pouca cantidade e fáciles de dixerir;
    • Ollar un punto fixo ou ben a liña do horizonte cando se estea en cuberta;
    • Tomar, media hora antes de embarcar, un medicamento contra o mareo. 
  • Seguir todas as normas de seguridade durante a viaxe en barco, e extremar o seu cumprimento se fai mal tempo. 
  • Protexerse a pel cunha crema con factor de protección solar elevado para evitar as queimadas. 
  • Levar roupa de abrigo e impermeable, aínda que o percorrido sexa por zonas cálidas ou en épocas de calor, xa que, de noite, a baixada da temperatura e a humidade elevada poden intensificar a sensación de frío. 
  • Seguir os consellos de saúde ou recibir as vacinas necesarias, segundo o percorrido e as paradas en portos de países con situacións sanitarias diferentes.  

10. Na montaña, coidado!

Recomendacións xerais

  • Ter unha base de preparación física e planificar correctamente a actividade. 
  • Contratar un seguro que cubra as actividades deportivas que se queiran facer. 
  • Informarse previamente das condicións para facer estas actividades no país ou a zona de destino, como a climatoloxía ou a necesidade de permisos. 
  • Seguir todas as normas de seguridade propias da actividade que se queira facer. 
  • Seguir o proceso de aclimatación se se fai unha ascensión de alta montaña.
Na montaña,   coidado!

11. Alerta ante as actividades subacuáticas!

Recomendacións xerais

  • Ter unha base de preparación física e planificar correctamente a actividade. 
  • Contratar un seguro que cubra as actividades deportivas que se queren facer. 
  • Informarse previamente das condicións para facer estas actividades no país ou a zona de destino, como a climatoloxía ou a necesidade de permisos. 
  • Seguir todas as normas de seguridade propias da actividade a realizar. 
  • Polo risco de problemas por descompresión, non viaxar en avión ata que pasasen:
    • 24 horas desde a última inmersión a máis de 9 metros de profundidade e / ou despois de realizar esta actividade durante días;
    • 12 h despois dun máximo de 2 horas de inmersión